هنر شاد زیستن

دکتر عباس حاتمی: انسان موجودی شادی خواه و لذت طلب است؛ خنده یکی ازنشانه های شادی بوده و مختص انسان است. شادی ارزانترین روش برای پیشگیری ازبیماریهای قلبی و روانی است وآنتی بیوتیک طبیعی محسوب می شود. بسیاری از وقت انسانها در محیط زندگی با فشارعصبی؛ افسردگی و… همراه است که ممکنست به وضعیت بدترمثل اعتیاد منجرشود؛ به همین دلیل اول ماه می (۱۷اردیبهشت) را روزجهانی خنده و ۱۵تیرماه را روزجهانی “بوسه” نامگذاری کرده اند که توسط هندی ها در سال ۱۹۹۸ پایه گذاری شده است.

شادکامی ازمولفه های هوش هیجانی است (بمعنی شناخت و کنترل احساسها؛ رابطه با دیگران و سازگاری با محیط). روانشناسان قرن ۲۱ را “روانشناسی مثبت گرا” نامگذاری کرده اند زیرا در انسان ویژگی مثبت گرای مثل شادکامی؛ امیدواری؛ خردمندی نیزعلاوه بر ویژگی منفی گرای مثل غم؛ اندوه، کینه، انتقام و رقابت و جود دارد وروانشناسی را نباید محدود به خصوصیات منفی گرای انسان کرد. شادی یعنی حداکثرعاطفه مثبت (عشق؛ محبت؛ دوستی، انگیزه) وحداقل عاطفه منفی (تنفر؛ منفی بافی، خودکامگی). شادی یک هیجان است؛ هیجان یعنی تحرک؛ تهییج؛ ترس؛ عشق و خشم است. از نظر روانشناسان شادی دارای چهاررکن اصلی است که ارزش جهانی دارند ودرهمه انسانها مشترکند:

رضایت اززندگی واحساس خوشی درونی (ابراهام لینکن: مردم همان اندازه شادهستند که انتظارش رادارند، بنابراین شادی یک فرآیند درونی است).
خوشی (شخصیت برون گرا؛ توانایی بروز دادن احساسات؛علاقمند به شادبودن). خوشی مانند روغنی است که چرخ زندگی را روان می چرخاند.
نداشتن افسردگی مداوم (بیش ازدوهفته) یا التیام روانی حداکثر۶ ماه پس ازیک مصیبت رنج آورمثل مرگ عزیزان.
نداشتن اضطراب (زود نگران شدن؛ پیش بینی یا برداشت منفی از رویدادهای عادی زندگی؛ احساس عدم اطمینان و درماندگی).
– طبق این تعریف عواملی مثل هوش بالا؛ سن؛ جنس؛ تحصیلات رابطه ای زیاد با شادمانی ندارند؛ خیلی افراد باهوشی هستند که شاد و موفق نیستند ولی برخی افراد با درآمد وتحصیلات پایین بدلیل هوش عقلانی یا عاطفی بالا موفق اند. اگربخواهیم شاد زندگی کنیم باید مهارت آنرا بیاموزیم “شادی درب خانه ما را نمی زند”؛ ماباید در جستجوی شادی باشیم وآنرا بیآفرینیم و برای آن هزینه کنیم.

– شادی ممکنست واقعی وعمیق باشد یا گذرا و کاذب باشد مثل هنگام مصرف مواد مخدر والکل شادی کاذب رخ می دهد. لازم بذکراست در شادی واقعی فعل و انفعال شیمیایی درمغزانجام می شود وباسرخوشی متفاوت است، مثلا”در ایران جوک گفتن یک نوع سرخوشی است و شادی واقعی نیست، ضمنا” مراسم عروسی نیزیکی ازعوامل بیرونی سرخوشی است و ممکنست منجر به شادی واقعی نشود.

۱۵ مهارت برای کسب احساس شادی درزندگی و شاد زیستن:

۱- بیان احساسات: احساسات خود را به افراد قابل اعتماد بازگو کنید و یا حداقل هفته ای یکبار احساسات خود را روی کاغذ بنویسید؛ بیان مودبانه احساسات را یاد بگیرید؛ از سوال کردن بازنمانید؛ ازخود سوال کنید چگونه میتوانم بهتر؛ شادتر و ساده تر زندگی کنم؟
اگراین سوالات برای شما پیش می آید شاد نیستید.
– نمی دانم چرا از فلانی بدم می آید (عدم آگاهی از احساسات خود یا ندانستن ریشه آن).
– نمی دانم برای ادامه تحصیل علیرغم علاقه زیاد؛ بی انگیزه ام.
– نمی دانم چرا احساس کلافگی دارم.
– نمی توانم حرفهایم رابزنم؛ احساس آزادی نمی کنم.
کنترل احساس خود مثل کنترل راننده برترمزد رمواقع ضروری است.

۲- خوش بینی: یعنی دیدن وجوه مثبت امو؛ اگراحساس خوبی درباره خوددارید؛ دیگران هم بهتر ازهمیشه بنظرمی رسند؛ جهان بازتاب وعکس العمل رفتارشماست، احساس گناه بزرگترین عامل افسردگی است.

۳- فعالیت گروهی و سرگرمی: منظورفعالیت جسمانی وعام المنفعه است؛ کمک به دیگران و کارگروهی احساس ارزشمندی درفرد بوجود می آورد و به زندگی معنی می بخشد. شادی گروهی نیزموثرترازشادی فردی است.

۴- توسعه روابط اجتماعی: روابط اجتماعی گسترده تنهایی را کاهش می دهد. کسانی که هوش هیجانی بالایی دارند بخوبی احساسات دیگران را درک می کنند؛ با آنها همدل می شوند و رابطه رضایت بخشی ایجاد می نمایند. آنان بدلیل هوش بالا اجازه نمی دهنداوقات تلخی دیگران؛ اوقات شان را تلخ کند.

۵- توانایی خود انگیختگی: درهر شرایطی خودشان را برای پذیرفتن یک مسئولیت جدید؛ شروع کارجدید؛ تجربه کردن حس جدید (مثل شادی) برمی انگیزاند؛ تا حس های خود را نشناسید نمی توانید آنها را به شادی تبدیل کنید.

۶- تناسب توقعات با تواناییها: ضعف های خود را بپذیرید تا بتوانید راهکار پیدا کنید (عاقبت جوینده؛ یابنده است). اگر شکست علت یابی شود میتواند مقدمه پیروزی باشد.

۷- زندگی درزمان حال: گذشته به تاریخ پیوسته است؛ از گذشته پرسش کنید و ازتجربیات آن استفاده نمائید.

۸- دوری ازنگرانی: فکرکردن راه حل می دهد ولی نگرانی مغز را قفل می کند.

۹- اولویت دادن به شادی: سرانه خانواده ها برای شادی و تفریح چقدراست؟ چقدر به مجالس شادمی رویم و ازمحیط های ناراحت کننده دوری می جوییم؟ برنامه های شادی بخش درجامعه و خانواده چقدراست؟ برای روز تولد و ازدواج مراسم برگزارمی شود؟ تقسیم شادی با دیگران داریم؟ موفقیتهای آینده را ترسیم کرده ایم؟
برخی رفتارهای شادی بخش: سراغ آلبوم عکس دوران گذشته بروید و لبخند بزنید؛ بیشتراوقات فراغت را با خانواده و دوستان بگذرانید وکمتراز تلویزیون استفاده کنید؛ با آدمهای شاد دوست شوید زیرا افراد شاد وخنده رو به شما انرژی مثبت می دهند؛ حداقل ۵ دوست صمیمی با افکارمختلف داشته باشید؛ به داد و ستدهدیه وسوغات سفرعادت کنید؛ لباس های بارنگ شاد بپوشید؛ ورزش وحرکات موزون شادی بخش هستند.

۱۰- صمیمیت: دوست داشتن همه انسانها و توانایی ارتباط با آنها؛ بیش ازآنچه انتظارمحبت ازدیگران دارید به دیگران محبت کنید وگذشت داشته باشید.

۱۱- پرهیزازمطلق گرایی: ما درگستره ای ازنسبیت ها زندگی می کنیم؛ ازهر چیزی به نسبتی بهره می گیریم؛ هیچکس همیشه قهرمان یا فقیر باقی نخواهد ماند.

۱۲- استفاده درست از واژه ها: دقت کنیم بجای نظم؛ وسواس یا عجله بجای کنجکاوی؛ فزولی و بجای مشکل؛ بحران بکارنبریم؛ بعبارتی با تعریف درست واژه ها بحران معانی درجامعه را ازبین ببریم.

۱۳- ریشه کنی فقر: منظور قدرت خرید مایحتاج عمومی و زندگی در بالای خط فقراست. فقردشمن شادی است ولی ثروت بالا نیز همیشه شادی نمی آورد.

۱۴- آزادی و برابری: گسترش آزادی های فردی؛ امنیت روانی؛ اعتماد متقابل دولت و ملت و برابری اجتماعی (رفع تبعیض) به شادی و نشاط اجتماعی کمک می کنند. اگر مردم احساس کنند ایده های آنان در جامعه نادیده گرفته می شوداحساس یاس وسرخوردگی می کنند.

۱۵- سیاست های حمایتی دولت: دولت های رفاهی برای تشویق مردم به زندگی شاداب؛ سیاستهای حمایتی مثل حذف عوارض خروج ازکشورازتوریستهای داخلی با مقصد سفربه خارج ازکشور؛ انعقاد قرارداد حذف ویزا با کشورهای دارای جاذبه توریستی، برای تخلیه هیجانات جوانان مکانهای ویژه ای درکشورایجاد می کنند. همانطوریکه دولت به گردشگران زیارتی به مشهد؛کربلا و مکه یارانه می دهد بایستی به گردشگران سیاحتی نیز یارانه بدهد. شاد کردن جامعه درقانون اساسی برخی کشورها مثل آمریکا از وظایف دولت است.

« نقش خنده درشادی و سلامت انسان»

محققان به این نتیجه رسیده‌اند که خنده‌های مختلف بدلیل واکنش در برابر طنز یا عکس العمل در مقابل شوخی، لطیفه وشادی یا هنگام خداحافظی وخوش آمدگویی باعث کاهش مشکلات روانی وجسمی می شوند. امروزه از موسیقی و فیلم های طنزآمیز برای خنداندن بیماران و یا پیشگیری از بیماریهای روحی و روانی استفاده می شود. خنده مغز را فعال می‌کند، فعالیت زیاد مغز از بروز برخی بیماریها مثل آلزایمر، افسردگی و فراموشی جلوگیری می نماید، به همین دلیل امروزه خنده درمانی یکی از روش‌های رایج برای پیشگیری و درمان بسیاری از بیماریهاست .(البته خنده باید از ته دل باشد مثلا خنده در اثر قلقلک یا خنده کاذب دراثر مصرف مواد مخدر یا الکل تاثیری در کاهش تنش های روانی ندارد).

اثرات جسمی واجتماعی خنده وشادی

– سیستم ایمنی بدن: خنده سیستم ایمنی بدن را فعال می‌کند برای اینکه لمفوسیتهای T را فعال کرده و ترشح ایمنوگلوبین A (IgA) را افزایش می‌دهد وبدن را در برابر بیماریها مقاوم می نماید؛ بهمین دلیل افراد شاد کمتر سرما می خورند.

– کاهش درد : شادی و خنده باعث می‌شود سیستم عصبی مدتی سیگنال‌ های درد را فراموش کند. دندان درد، سردرد، درد زایمانی،دردهای مفصلی و دردهایی از این قبیل هنگام خندیدن سرکوب می‌شوند؛ چون خنده باعث افزایش ترشح اندروفین وسروتونین از سلول‌های مغزی می‌شود که یک نوع آرامبخش طبیعی وضد افسردگی هستند. تحقیقات نشان داده است تغییرات مذکور نه تنها در هنگام دیدن یک برنامه خنده‌ دار بوجود می‌آیند بلکه تا یک روز بعد هم ادامه می‌یابد.

 

– قلب و عروق: خنده از ته دل باعث کاهش ترشح هورمون کورتیزول و اپی نفرین شده و شرایط ایده‌ آلی برای قلب و عروق به وجود می‌آورد. خنده با کاهش اپی نفرین (آدرنالین) مانع از افزایش فشار خون می‌شود وبا کاهش ترشح کورتیزول از سرکوب ایمنی و پوکی استخوان جلوگیری می کند. علاوه برآن خنده باعث تحرک بیشتر ماهیچه های شکم و متعاقب آن کاهش چربی های دورشکم وافزایش سرعت تنفس و زدودن دی اکسید کربن از خون می شود در نتیجه صورت را شفاف و چین وچروک صورت را کم می کند؛ یک دقیقه خنده معادل ۴۵ دقیقه ورزش کردن سوخت و ساز بدن را بالا می برد و وزن را کاهش می دهد. خنده در دین اسلام و فرهنگ ایرانیان آنقدر مهم است که حضرت رسول اکرم (ص) می فرمایند “خیر و خوبی را نزد خوشرویان بجویید”. یک ضرب المثل ایرانی میگوید ” بخند تا دنیا به روت بخندد”؛ خنده قدرت یاد گیری را بالامی برد و با فعال کردن مجراهای اشکی منجر به ریزش اشک می شود.

ازنظر اجتماعی شادی نشانه اعتماد؛ دوستی و تخلیه هیجانات بوده و در خانمها ۱۰۰٪ بیشتر از آقایان است.

امروزه خنده شناسی شاخه ای ازعلوم روانشناسی بنام ژلاتولوژی gelatology بعنوان یک رشته دانشگاهی شناخته شده و تدریس می شود و باشگاه های خنده در بسیاری ازکشورها برای شاد کردن مردم فعال هستند یا جشنواره های شادی مثل آب بازی؛ جشن بادکنک ها و… درطول سال برگزار می نمایند؛ درهندوستان یوگای خنده طرفداران زیادی دارد.

یکی از راهکارهای شاد کردن مردم، طنزگویی، لطیفه پردازی و مزاح کردن است که بخشی از ادبیات و فرهنگ کشور ماست. طنز و لطیفه جنبه آموزشی نیز دارد و میتوان درخصوص مسائل حقوقی، کیفیت زندگی، عدالت اجتماعی، بهداشت روانی و مشارکت ملی در جامعه طنز درست کرد، باید دقت کرد که طنز و لطیفه باعث تحقیرهیچ فردی یا قومی نشود.

راز خندیدن و شاد بودن

همیشه با دیگران بخندید وهرگز به دیگران نخندید (خنده و شادی دسته جمعی را تقویت کنید).
شادی اگرتقسیم شود دو برابر می شود.
جای تاسف است که ما برای شاد بودن بهانه ای می خواهیم ولی برای غمگین بودن به هیچ بهانه ای نیاز نداریم.
شاید این جبر زمانه است ولی بهشت یعنی شادی؛ خنده؛ سرور و شعف.
اگر بتوانید بخندید؛ آموخته اید که چگونه نیایش کنید.
خنده برهردرد بی درمان دواست (ضرب المثل ایرانی).
یک روز بدون خنده یک روز ازدست رفته است (چارلی چاپلین).
اثرات کمبود شادی درجامعه

کمبود شادی درجامعه نتایج مصیبت باری بدنبال دارد که از آن جمله میتوان به افسردگی؛ بدبینی؛ ارزیابی منفی رویدادها؛ بی علاقگی به کار؛ کاهش بهره وری؛ افت کیفیت زندگی؛ خود کشی؛ فرارنخبگان؛ اعتیاد به مواد مخدر؛ کاهش قدرت ذهن؛ رواج خشونت و وقوع جرم را نام برد.

دریک جامعه شاد یاد گیری اجتماعی بالا می رود، شکایت شهروندان از یکدیگر کم می شود، در جامعه بدلیل پذیرش ایده های جدید نوگرایی ترویج می گردد، بهره وری کار بالا می رود وبالاخره بیماریهای روانی کاهش می یابد وانگیزه زندگی مردم بیشتر می شود.

درسال ۲۰۱۲ کشورهای دانمارک؛ نروژ و سوئیس بترتیب ازنظر شادی در رتبه اول تا سوم قرار داشتند وکشورهای کنگو و زیمباوه ناشادترین کشور دنیا بودند. درخاورمیانه کردها، بدلیل شادی دسته جمعی شادترین قوم بودند.

دلیل شاد بودن مردم دانمارک: وجود ثبات سیاسی، نبود بیکاری و فقر، فرهنگ زندگی بی تنش، توافقی وآگاهانه بودن ازدواج و طلاق، خدمات بیمه ای کارآمد، آلودگی ناچیز هوا، وجود انتخابات آزاد وپیوند ملت و حکومت، جرم و جنایت ناچیز، هویت مشخص جوانان و تعلق آنان به جامعه، معماری زیبای شهر، وجود مدارس و دانشگاه های رایگان، تنوع زندگی و ورزشی.

طبق گزارش موسسه گالوپ در فروردین۱۳۹۱ رتبه بندی کشورها از نظر رفاه اجتماعی و شرایط زندگی (شادی واحساس لذت از زندگی) بشرح زیراست:

دانمارک رتبه۱، کانادا و سوئد۲، استرلیا۳، فنلاند۴، هلند۵، آمریکا۹ و برزیل۱۲٫

نتیجه پژوهش منتشرشده از افراد۶۵-۱۸ سال در آبانماه۹۱ توسط آقای دکتر محمد منتظری نشان می دهد زنجانی ها شادترین و یزدی ها غمگین ترین شهروندان ایرانی هستند.

طبق این پژوهش مجردها ودانش آموزان شادتر ازمتاهل ها می باشند.

دکتر عباس حاتمی، ۹۲٫۸٫۷